Author Archive

UTRZYMUJĄCA SIĘ OD LAT TENDENCJA

Utrzymującą się od lat tendencję do przekazywania samorządom no­wych zadań, przy jednoczesnym zachowywaniu przez administrację rządo­wą kontroli nad wykonywaniem tych zadań, dobrze ilustruje zamieszczony poniżej wykres, na którym przedstawiono zmiany udziału kosztów zadań publicznych wykonywanych przez JST w ogólnej kwocie wydatków pu­blicznych oraz zmiany udziału dochodów własnych w ogólnej kwocie do­chodów samorządowych. Wyraźnie widać, że aż do roku 2003 niemal każ­de zwiększenie zakresu zadań publicznych wykonywanych przez JST wiązało się z pogłębianiem finansowego uzależnienia samorządów od bu­dżetu państwa. Dopiero zmiana systemu dochodów samorządu terytorialne­go, wdrożona od początku 2004 r., przyniosła zwiększenie stopnia finanso­wej samodzielności jednostek samorządowych.

Witam! Nazywam się Jakub Woźniak i jestem wykładowca na wydziale finansów i ekonomii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzenie tego bloga to obok sportu i filmów, jedna z moich największych pasji i form komunikacji.

WYDATKI PUBLICZNE

Wykonywanie zadań publicznych wymaga ponoszenia wydatków pu­blicznych. Najważniejsze (bo największe) wydatki publiczne są przeznacza­ne na:wynagrodzenia pracowników instytucji wykonujących zadania pu­bliczne, nazywane wydatkami osobowymi,zakupy towarów i usług niezbędnych do wykonywania zadań pu­blicznych, nazywane wydatkami rzeczowymi,inwestycje, czyli nakłady na zakup lub wytworzenie (budowę) środ­ków trwałych, za pomocą których wykonywane są zadania publiczne,bezpośrednie (emerytury, renty, zasiłki, stypendia) lub pośrednie wy­płaty pieniężnych świadczeń dla osób fizycznych,pomoc publiczną (granty, dotacje), udzielaną przedsiębiorcom w for­mie pieniężnej,opłaty i składki z tytułu uczestnictwa w organizacjach międzynarodo­wych.Szczególnym rodzajem wydatków publicznych są wydatki na obsługę długu publicznego, czyli wydatki na opłaty za czasowe użyczenie instytu­cjom publicznym obcych środków finansowych. 

 

Witam! Nazywam się Jakub Woźniak i jestem wykładowca na wydziale finansów i ekonomii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzenie tego bloga to obok sportu i filmów, jedna z moich największych pasji i form komunikacji.

ŚRODKI NA FINANSOWANIE WYDATKÓW PUBLICZNYCH

Wydatki publiczne wymagają środków na ich sfinansowanie. Środki te — z wyjaśnionych wcześniej powodów — tylko w niewielkiej części mogą po­chodzić z opłat pobieranych od osób bezpośrednio korzystających z usług publicznych. Władze publiczne, aby mogły wykonywać swe zadania, muszą więc dysponować środkami pozyskiwanymi ze źródeł innych niż opłaty za wykonywane usługi. Środki, którymi organy władzy publicznej dysponują w celu wykony­wania zadań publicznych, będziemy nazywali środkami publicznymi. Podstawowym ich rodzajem są dochody publiczne, czyli środki, które w momencie pozyskania przez instytucję (lub organ władzy) wykonującą zadania publiczne stają się jej własnością, zwiększając tym samym mają­tek publiczny.

Witam! Nazywam się Jakub Woźniak i jestem wykładowca na wydziale finansów i ekonomii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzenie tego bloga to obok sportu i filmów, jedna z moich największych pasji i form komunikacji.

PODATKI

Najważniejszymi (tak ze względu na ich charakter, jak i wartość) docho­dami publicznymi są podatki. Ordynacja podatkowa, stanowiąca podstawę polskiego systemu podatkowego, definiuje podatek jako publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy. Wymienione w tej de­finicji cechy podatku oznaczają, że: obowiązek ponoszenia świadczenia wynika z mocy prawa, a nie z umowy z konkretnym podatnikiem (świadczenie publicznoprawne),z tytułu zapłacenia podatku podatnikowi nie przysługują żadne kon­kretne świadczenia od podmiotu, na którego rzecz zapłacił podatek (świadczenie nieodpłatne),organy władzy mogą wykorzystywać postawione do ich dyspozycji instrumenty prawne i ekonomiczne w celu wymuszenia zapłacenia na­leżnego podatku (świadczenie przymusowe),kwota należnego i zapłaconego podatku staje się własnością podmio­tu (Skarbu Państwa, gminy), na rzecz którego podatek został zapłacony i podatnikowi nie przysługuje roszczenie o jej zwrot (świadczenie bez­zwrotne).

 

Witam! Nazywam się Jakub Woźniak i jestem wykładowca na wydziale finansów i ekonomii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzenie tego bloga to obok sportu i filmów, jedna z moich największych pasji i form komunikacji.

LOGIKA FUNKCJONOWANIA CAŁEGO SYSTEMU FINANSÓW PUBLICZNYCH

W przedstawionym katalogu cech podatku nie ma powszechności, czę­sto uważanej za najbardziej charakterystyczną cechę podatku jako daniny na rzecz państwa — rzecz jednak w tym, że powszechność podatku ma zawsze charakter względny, związany z określeniem podmiotowego zakre­su podatku.W podatkach chyba najwy raźniej widać logikę funkcjonowania całego systemu finansów publicznych — obywatele, przez swych upoważnionych przedstawicieli tworzących władzę ustawodawczą, zgadzają się ponosić ob­ciążenia na rzecz państwa, by dzięki temu organy władzy publicznej mogły finansować wykonanie tych zadań, które na te władze nałożono. Dlaczego godzimy się na takie obciążenia, już wyjaśnialiśmy. 

Witam! Nazywam się Jakub Woźniak i jestem wykładowca na wydziale finansów i ekonomii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzenie tego bloga to obok sportu i filmów, jedna z moich największych pasji i form komunikacji.

W DZIAŁALNOŚCI KOMERCYJNEJ

Racjonalnie myślący obywatele uznają, że płacenie podatków jest najbardziej efektywną metodą otrzymania pewnych dóbr — poczucia ładu i bezpieczeństwa, w tym — bez­pieczeństwa socjalnego, zapewnienia godziwych warunków życia, możli­wości przemieszczania się po kraju itp. Na ile władze publiczne potrafią sprostać tym oczekiwaniom i utwierdzić obywateli w przekonaniu o celo­wości opłacania podatków — to zupełnie inna sprawa. Objawia się przy tym inna istotna cecha finansów publicznych — brak bezpośredniego związku między źródłami pochodzenia środków publicz­nych, a zadaniami, które za pomocą tych środków mają być wykonywane. W działalności komercyjnej wydatki (koszty) ponoszone są po to, by dzięki nim uzyskać przychody, a w efekcie również zysk, będący nadwyżką przy­chodów nad kosztami. 

Witam! Nazywam się Jakub Woźniak i jestem wykładowca na wydziale finansów i ekonomii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzenie tego bloga to obok sportu i filmów, jedna z moich największych pasji i form komunikacji.

W SFERZE FINANSÓW PUBLICZNYCH

W sferze finansów publicznych jest inaczej — decy­zje w sprawie dochodów (stanowienie podatków i innych dochodów pu­blicznych) jest oderwane od decyzji, których skutkiem jest nałożenie na władze publiczne zadań, a w konsekwencji — powodujących konieczność ponoszenia wydatków. Oczywistym wymogiem racjonalnego działania wy­daje się skoordynowanie obu tych sfer decyzyjnych, a więc dostosowanie decyzji dotyczących dochodów z decyzjami wydatkowymi. W praktyce ko­ordynacja taka okazuje się dość trudna — organom przedstawicielskim za­zwyczaj łatwiej przychodzi stanowienie nowych zadań państwa („tego ocze­kują nasi wyborcy”) niż podejmowanie decyzji zwiększających obciążenia obywateli-podatników, którzy jednocześnie są i wyborcami. Umiejętność niepoddawania się tej presji jest jednym z najważniejszych kryteriów oceny dojrzałości i odpowiedzialności polityków.

Witam! Nazywam się Jakub Woźniak i jestem wykładowca na wydziale finansów i ekonomii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzenie tego bloga to obok sportu i filmów, jedna z moich największych pasji i form komunikacji.

NAJWAŻNIEJSZY RODZAJ DOCHODÓW PUBLICZNYCH

Podatki są najważniejszym, ale nie jedynym rodzajem dochodów pu­blicznych. Oprócz podatków dochodami publicznymi są: cła,różnego typu przymusowe opłaty i składki, często swym charakte­rem bardzo zbliżone do podatków lub nawet w pełni odpowiadające przytoczonej powyżej definicji podatku, choć formalnie uznawane za dochody innego rodzaju niż podatki,kary i grzywny,wpływy z odpłatnego świadczenia usług przez instytucje podległe organom władzy publicznej,dochody z majątku publicznego,darowizny na rzecz Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorial­nego lub innych podmiotów publicznych. Zwrócić warto uwagę na różny charakter wyliczonych powyżej, przy­kładowych źródeł niepodatkowych dochodów publicznych — są wśród nich zarówno dochody publicznoprawne (np. opłaty, kary i grzywny), jak i do­chody cywilnoprawne, czyli dochody uzyskiwane przez organy władzy pu­blicznej i podległe im jednostki z transakcji dokonywanych na podstawie dwustronnych umów. 

Witam! Nazywam się Jakub Woźniak i jestem wykładowca na wydziale finansów i ekonomii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzenie tego bloga to obok sportu i filmów, jedna z moich największych pasji i form komunikacji.